Không chỉ nhìn vào lợi nhuận
Báo cáo tài chính quý 2/2008 của các công ty niêm yết đã có nhiều kết quả khác nhau. Một số báo cáo cho thấy lợi nhuận vẫn tiếp tục tăng, số khác chỉ đạt lợi nhuận theo đúng kế hoạch, thậm chí có công ty bị lỗ so với quý I/2008. Ví dụ, Công ty cổ phần Cơ điện lạnh (REE) quý II đạt tổng doanh thu thuần 302,08 tỷ đồng; lợi nhuận trước thuế là -56,76 tỷ đồng (tức lỗ 56,76 tỷ đồng). Nguyên nhân lỗ của quý II tương tự quý I, chủ yếu do REE tiếp tục trích lập dự phòng giảm giá chứng khoán 107,7 tỷ đồng (tổng cộng 6 tháng đầu năm, tổng số tiền trích dự phòng của REE là 268,4 tỷ đồng). Công ty cổ phần chứng khoán Bảo Việt (BVS) cũng đạt tổng doanh thu 38,29 tỷ đồng nhưng lợi nhuận trước thuế quý II đạt -348,7 tỷ đồng. BVS cho biết, nguyên nhân là trích lập dự phòng giảm giá chứng khoán tự doanh tại thời điểm 30/6 là 353,8 tỷ đồng...
Trước những con số lãi, lỗ trong các báo cáo tài chính, chuyên gia tài chính Đinh Thế Hiển cho rằng, nhà đầu tư cần phải đọc nhiều hơn các thông tin trong báo cáo tài chính để tính thêm nhiều chỉ số khác. Ví dụ, nhà đầu tư phải tính tốc độ tăng của chỉ số EPS (lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu) chứ không phải tính EPS. Đó là khi nhà đầu tư phải tính đến tốc độ tăng trưởng lợi nhuận/tốc độ tăng vốn điều lệ. Theo ông Hiển, nếu chỉ số này lớn hơn 10% thì chứng tỏ công ty có nhiều triển vọng phát triển và nhà đầu tư có thể yên tâm với lợi nhuận mà cổ phiếu mang lại. Một điểm quan trọng khác, nhà đầu tư phải xem xét là lượng tiền mặt của công ty còn khá không. Điều đó thể hiện công ty có thể chủ động trong hoạt động của mình, nhất là tại thời điểm khó khăn về nguồn vốn như hiện nay.
Một chuyên gia tài chính khác thì khuyên rằng nhà đầu tư phải xem xét phần lợi nhuận trước khấu hao, trước lãi vay và trước thuế vì đó mới là lợi nhuận thật sự. Theo chuyên gia này, lợi nhuận sau thuế đôi khi sẽ không phản ánh được hoạt động thật sự của doanh nghiệp (DN) vì bị ảnh hưởng bởi chính sách thuế khác nhau cũng như việc trích khấu hao khác nhau của DN. Đặc biệt, phải xem phần lợi nhuận của công ty có chủ yếu từ hoạt động chính hay đến từ nguồn thu khác...
Chú ý cơ cấu tài sản của công ty
Tiến sĩ Lê Thẩm Dương - trường ĐH Ngân hàng TP.HCM nhận định cơ cấu thành phần tài sản trong báo cáo tài chính của DN rất quan trọng. Ví dụ, 50% tài sản của DN mà nằm trong hàng tồn kho, hay vào khoản phải thu, hoặc đầu tư vào tài chính thì "chết". "Dưới góc độ nhà đầu tư, DN phải giàu bằng tiền chứ không phải những dạng tài sản khác. Vì vậy tỷ lệ thành phần tài sản rất quan trọng" - tiến sĩ Dương nói.
Còn theo chuyên gia Đinh Thế Hiển, tỷ số giá vốn hàng bán/doanh thu sẽ thể hiện khả năng cạnh tranh của DN đó. Nếu tỷ số này nhỏ hơn 75% chứng tỏ công ty có khả năng chịu đựng được biến động tăng của chi phí nguyên nhiên liệu đầu vào. DN cũng phải đạt tỷ lệ vốn chủ sở hữu/tổng tài sản ít nhất trên 60% mới bảo đảm vững mạnh về tài chính.
Tuy nhiên, một nhà đầu tư có nhiều kinh nghiệm trên sàn ACBS cho biết, một số DN vẫn có thể "làm đẹp" các số liệu của báo cáo tài chính giữa kỳ bằng cách thay đổi phương pháp khấu hao hoặc giảm phần khấu hao tài sản cố định xuống cũng như thay đổi phương pháp tính giá vốn hàng bán...